Dla tych, którzy lubią mieć święta ogarnięte z wyprzedzeniem i wolą piernik miękki, wilgotny i pachnący korzennie, a nie suchy i kruszący się. Ciasto robi się 3-6 tygodni przed pieczeniem i leżakuje w lodówce, a upieczony piernik dojrzewa jeszcze kilka tygodni. Przy takim harmonogramie pierwszy dzień pracy wypada na początku listopada. Samo robienie zajmuje łącznie około godziny, resztę załatwia czas. Poniższa wersja jest bez kakao w roli głównej, za to z miodem i przyprawami, na dwie keksówki o długości 25 cm.

Składniki na piernik dojrzewający

Miód najlepiej wziąć mieszany: pół na pół wielokwiatowy i gryczany. Sam gryczany robi się zbyt ostry, sam akacjowy jest za mdły.

  • 400 g mąki pszennej typ 650
  • 150 g mąki żytniej typ 720 (można zastąpić pszenną, ale piernik będzie mniej wyrazisty)
  • 400 g miodu
  • 150 g cukru brązowego
  • 100 g masła
  • 2 łyżki przyprawy do piernika (około 16 g)
  • 1 łyżka kakao
  • szczypta soli
  • dzień pieczenia: 3 jajka (rozmiar M), 150 ml mleka, 1,5 łyżeczki sody oczyszczonej, 1 płaska łyżeczka proszku do pieczenia
  • opcjonalnie: 80 g kandyzowanej skórki pomarańczowej, 80 g orzechów włoskich, 200 g gęstych powideł śliwkowych do przełożenia

Gotowa mieszanka przyprawowa ze sklepu działa, ale lepiej wychodzi własna: cynamon, goździki, imbir, kardamon, gałka muszkatołowa i szczypta ziela angielskiego. Goździków powinno być mało, bo łatwo dominują i dają apteczny posmak.

Przygotowanie ciasta piernikowego krok po kroku

  1. Miód, cukier i masło włożyć do garnka i podgrzewać na małym ogniu, mieszając, aż wszystko się rozpuści. Masa ma być gorąca, ale nie wrząca, do około 70°C. Zdjąć z ognia i odstawić na 10 minut.
  2. W dużej misce wymieszać obie mąki, przyprawę, kakao i sól. Wlać ciepłą masę miodową i wymieszać drewnianą łyżką. Gdy ciasto trochę przestygnie, wyrobić je ręką przez 2-3 minuty. Będzie gęste, lepkie i ciężkie, i tak ma być.
  3. Przełożyć do szklanego lub ceramicznego naczynia z pokrywką. Powierzchnię docisnąć folią spożywczą, żeby nie wyschła skorupa, i zamknąć. Wstawić do lodówki na minimum 7 dni, optymalnie 3-4 tygodnie.
  4. W dniu pieczenia ciasto wyjąć z lodówki na 2 godziny. Zimne jest twarde jak plastelina i trudno je połączyć z jajkami. Piekarnik nagrzać do 160°C (góra-dół, bez termoobiegu). Dwie keksówki wysmarować masłem i wyłożyć papierem do pieczenia.
  5. Mleko podgrzać do około 40°C i rozpuścić w nim sodę. Ciasto rozdrobnić w misce miksera, dodawać po jednym jajku, potem mleko z sodą i proszek. Miksować 3-4 minuty, aż masa będzie gładka i spadnie z łyżki. Jeśli ciasto ma zawierać bakalie, pokroić je drobno, obtoczyć w łyżce mąki i delikatnie wmieszać.
  6. Przełożyć do form, zajmując maksymalnie 2/3 wysokości. Z powidłami: połowa ciasta, cienka warstwa powideł, reszta ciasta. Piec 50-55 minut, do suchego patyczka. Jeśli po 30 minutach wierzch mocno ciemnieje, przykryć go folią aluminiową.
  7. Piernik zostawić w formie na 10 minut, potem wyjąć i położyć na kratce do całkowitego wystygnięcia. Dopiero zimny owinąć szczelnie w papier do pieczenia, a następnie w folię lub włożyć do metalowej puszki.

Miód podgrzany powyżej 80°C robi się gorzkawy, a ciasto bywa wręcz parzone i potem zbite. Termometr kuchenny nie jest konieczny, wystarczy, żeby masa była gorąca, ale bez bulgotania.

Kiedy zacząć? Harmonogram dojrzewania piernika

Licząc od Wigilii (24 grudnia), plan wygląda tak:

  • około 1-10 listopada – zrobienie bazy ciasta i odstawienie do lodówki
  • około 28 listopada – 3 grudnia – pieczenie
  • do 24 grudnia – dojrzewanie gotowego piernika w chłodnym miejscu, krojenie dopiero na święta

Dojrzewanie ciasta przed pieczeniem

W lodówce mąka powoli chłonie wilgoć z miodu, a przyprawy oddają aromat całej masie. Po 3-4 tygodniach ciasto jest ciemniejsze, bardziej sprężyste, a po upieczeniu piernik ma głębszy, bardziej miodowy smak i równiejszy miąższ. Po tygodniu różnica jest już wyczuwalna, po miesiącu wyraźna. Dłużej niż 5-6 tygodni nie ma sensu trzymać, bo masło zaczyna dawać nieładny posmak.

W dawnych przepisach, zwłaszcza toruńskich, samo ciasto miodowe, bez jajek i spulchniaczy, leżakowało w piwnicach nawet miesiącami. Wersja z masłem wymaga lodówki i krótszego czasu.

Dojrzewanie upieczonego piernika

Świeżo upieczony piernik jest dość zbity, a skórka twarda. Po około tygodniu wilgoć z wnętrza wyrównuje się w całym cieście i skórka mięknie. Po 2-3 tygodniach miąższ robi się wilgotny i jednolity, a przyprawy łagodnieją i się zaokrąglają. Najlepsze miejsce to nieogrzewany pokój, spiżarnia lub balkon zimą, czyli około 8-12°C. Piernik zawinięty w papier i folię w puszce wytrzymuje tak nawet 4 tygodnie.

Z powidłami w środku bezpieczniej trzymać go w lodówce i nie dłużej niż 2 tygodnie. Powidła mają więcej wody niż samo ciasto, więc pleśń przychodzi szybciej.

Gdy listopad został przegapiony, da się to nadrobić. Baza leżakująca tydzień i piernik pieczony 10-14 dni przed świętami dają już bardzo przyzwoity efekt. Z samego świeżego ciasta pieczonego dzień przed Wigilią lepiej zrezygnować.

Wartości odżywcze

Z podanej ilości wychodzi około 24 kromek. Jedna kromka (około 70 g) to w przybliżeniu:

  • 200 kcal
  • białko: 3,5 g
  • tłuszcz: 4,5 g
  • węglowodany: 38 g, w tym cukry około 22 g

Dodatek powideł, bakalii i polewy zwiększa kaloryczność o 30-50 kcal na kromkę.

Najczęstsze błędy przy piernikach dojrzewających

Za dużo sody daje mydlany posmak i ciemne, nierówne dziurki w miąższu. Podana ilość jest wystarczająca przy tej proporcji miodu, a miód jest kwaśny, więc soda dobrze reaguje. Pieczenie w 180°C skraca czas, ale wierzch pęka i robi się garb, a środek zostaje wilgotny i zbity. Niska temperatura i cierpliwość dają równiejszy kształt.

Krojenie piernika dzień po upieczeniu też bywa rozczarowaniem. Ciasto jest wtedy twarde i trudno wyczuć, jak będzie smakować po dojrzewaniu. Do prób lepiej odkroić cienki plasterek z końca jednego bochenka po tygodniu, a resztę zawinąć z powrotem.

Polewa czekoladowa lub lukier powinny pojawić się dopiero w dniu podania albo najwyżej dzień wcześniej. Pod polewą piernik wolniej oddycha i łatwiej wchłania wilgoć z powietrza, przez co robi się lepki.